علیرضا سزاوار:         
موبایل‌هاهم نسل دارند و فن‌آوری‌شان مدام رو به جلو می‌رود. با این حال سرعت پیشرفت شبكه تلفن همراه در ایران هنوز با سرعت جهانی قابل مقایسه نیست.

روزبه‌روز تعداد كسانی كه یك گوشی موبایل، همراهشان می‌شود، بیشتر می‌شود. گوشی‌های موبایل عملا به یكی از ملزومات زندگی برای هر آدم 13 سال به ‌بالا مخصوصا در شهرهای بزرگ تبدیل شده‌ است.

اما برخلاف خیلی از دیگر محصولات الكترونیكی، موبایل‌ها به‌شدت و سرعت در حال رشد و پیشرفت هستند. الان كمتر كسی را پیدا می‌كنید كه حاضر باشد با تلفن‌های همراهی كه مال چهار یا پنج سال پیش باشد، جلوی دوستانش ظاهر شود. این مسأله، مخصوصا برای جوان‌ها مهم‌تر است و موبایل‌ها تبدیل به ابزاری برای خودنمایی و مد هم شده‌اند.

روزگاری نه چندان دور، تنها گوشی‌های سادة نسل اول و دوم در كشورمان و حتی در تمام دنیا استفاده می‌شد. گوشی‌هایی كه الان به گوشت‌كوب معروف هستند (به خاطر اندازه‌شان) آنتن‌دهی بدی هم نداشتند.

اما یواش‌ یواش چیزهای دیگری هم آمد: رزولوشن (وضوحِ) صفحات ال‌سی‌دی تك‌رنگ بالا رفت و بعد ال‌سی‌دی‌های رنگی با ابعاد بزرگ آمد، زنگ‌های مونوفونیك به پلی‌فونیك تبدیل شد و بعد WMA و سرانجام mp3 آمد، حافظه‌ها بیشتر شد و حافظه‌های جانبی با ظرفیت بالا و بالاخره موبایل‌هایی با هارددیسك آمد، نرم‌افزارها پیشرفت كرد و سیستم‌عامل‌های جدید مثل سیمبین و ویندوز موبایل و... روزبه‌روز قابلیت‌های جدیدتر و بهتری پیدا كردند.

امكانات سخت‌افزاری جنبی هم كه همه‌جوره به موبایل‌ها اضافه می‌شود: اتصال زیرسرخ (IR)، بلوتوث، هدست بی‌سیم، دوربین‌هایی با رزولوشن بالا و... و امكانات نرم‌افزاری مثل آفیس، ‌نرم‌افزارهای واژه‌پرداز، بازی‌های سه‌بعدی و هزاران نرم‌افزار دیگری كه برای گوشی‌های موبایل نوشته می‌شود. الان دیگر موبایل تنها وسیله‌ای برای ارتباط با دیگران یا مكالمه‌های اضطراری نیست، موبایل جزئی از زندگی شده و هر روز هم با اضافه ‌شدن قابلیت‌های آن، بیشتر خودش را در دل ما جا می‌كند.

چه كسی باور می‌كند كه این همه پیشرفت در دنیای گوشی‌های همراه، تنها در عرض چهار پنج سال به ‌وجود آمده ‌است؟ از طرف دیگر، همه انواع گوشی‌های پیشرفته با فاصله اندكی از عرضه جهانی‌شان وارد بازار ایران می‌شوند و این قابلیت‌های پیشرفته در دسترس همه ما قرار می‌گیرد.

اما آیا شبكه تلفن همراه هم با سرعت گوشی‌هایی كه دست مردم است، خود را به‌ روز می‌كند؟ آیا اصلا شبكه‌های كشور، قابلیت آن را دارند كه امكاناتی مثل اینترنت و... را در اختیار مردم قرار دهند؟ موبایل تقریبا 10 سال پیش وارد ایران شد. اما سیستم شماره‌انداز (Caller ID) را كه یادتان هست؟ سال80 بود كه راه افتاد. یعنی شبكه ما از اول این قابلیت را نداشته؟ چرا سیستم ارسال متن (sms) این‌قدر دیر راه افتاد؟

در این مطلب، سعی می‌كنیم دوره‌ای داشته باشیم بر مشخصات و امكانات و قابلیت‌های شبكه همراه در ایران و جهان.

الان در جایی كه یك اپراتور با شبكه نسل 3 یا 5/3 هست می‌توان با یك گوشی نسل سوم به اینترنت متصل شد، آن‌لاین خرید كرد، تلویزیون دید، نقشة شهر را روی صفحة موبایل دید، جای خود را پیدا كرد و... در یك كلام با گوشی پیشرفته  به‌همراه شبكة پیشرفته بدون كوچك‌ترین راهنمایی می‌توان در یك دنیای غریبه بدون استرس قدم زد و از زیبایی‌های آن لذت برد.

شبكة مخابرات در ایران نسل 5/2 و شبكة ایرانسل نسل 75/2 است كه امكانات كمتری از این شبكه‌ها را دارد. اما باز هم هنوز قابلیت‌هایی دارد كه راه نیافتاده. ولی به‌راه‌اندازی این قابلیت‌ها باعث می‌شود كه خیلی از كاربردهای گوشی‌های نسل سوم به بالا كه در بازار و در دسترس عموم است عملی شود.

شبكه موبایل چطور راه‌افتاد؟
سال1964 اولین تلفن همراه عمومی به اسم «MTS» در ایالات متحده راه افتاد. در این سیستم، تعداد كانال‌های ارتباطی، محدود و ارتباط تلفنی، یك‌طرفه بود. قبل از دهه 70 میلادی، امكان ساخت سیستم‌هایی برای سرویس‌دهی بدون وقفه برای همه در حین حركت، عملی نبود.

رشد عظیم استفاده از سیستم‌های رادیویی، باعث شد تا سال1971، ایده سلولی كردن ارتباطات یا همین موبایل‌ها مطرح شود. آن موقع سیستم آنالوگ بود. در این سیستم، هر مشترك ، یك فركانس اختصاصی برای ارتباط داشت. اما این سیستم‌ها نمی‌توانستند جوابگوی نیاز روزافزون ارتباطات باشند.

چون تعداد كاربران آن‌قدر زیاد است كه نمی‌شود به همه یك فركانس خاص را اختصاص داد. بالاخره نسل اول شبكه‌های تلفن، این مسأله و مسأله آنتن‌دهی در حین حركت را حل كردند. اما در ارائه ظرفیت سرویس‌دهی بالا و غلبه بر بار ترافیكی، با مشكل مواجه بودند.

چون این سیستم، تنها از یك فركانس استفاده می‌كند، باید پیام‌ها برای هر كاربر (شماره تلفن) به طور خاص رمزگذاری شود. این كاری است كه سیم‌كارت انجام می‌دهد. اما در نسل اول، امكان رمزگذاری مؤثر برای جلوگیری از استراق سمع و همچنین امكان جلوگیری از سرقت كانال، خیلی خوب نبود. برای همین در اوایل دهه90 میلادی، سیستم‌های مخابرات سلولی یا دیجیتال (نسل دوم شبكه‌های تلفن همراه) وارد شدند.

نسل دوم با هدف بالا بردن كیفیت، ارائه سرویس‌های اطلاعاتی (مثل پیام كوتاه و...) در كنار سرویس‌های صوتی، آنتن‌دهی مناسب در داخل محیط‌های بسته، ارزان كردن سرویس‌ها و خدمات، سبك و كوچك‌ كردن گوشی‌ها، كاهش ابعاد و حجم تجهیزات و رمزگذاری مناسب برای ایجاد امنیت، به وجود آمدند.

در بین سیستم‌های نسل دوم، استاندارد GSM، مشهورترین، پرمشتری‌ترین و گسترده‌ترین سیستم در سراسر جهان است؛ الان 74 درصد از بازار ارتباطات سیار در جهان را در اختیار دارد. GSM از سال1982 میلادی راه افتاد.

آن زمان، كشورهای اسكاندیناوی پیشنهادی را به سازمان ارتباطات سیار اروپا ارائه دادند  كه یك سرویس مشترك ارتباطات سیار اروپایی  ایجاد شود. در نهایت هم 13 كشور عضو این سازمان، توافق كردند تا با استفاده از استاندارد GSM در سال1991، سیستم‌های دیجیتالی خود را راه بیندازند. استاندارد اروپایی GSM روی دو باند فركانسی 900 و 1800 مگاهرتز كار می‌كند. شركت ارتباطات سیار (مخابرات ایران) هم با سیستم GSM900 در حال فعالیت است.

 شبكه تلفن همراه ایران
13 سال از ورود تلفن همراه به ایران می‌گذرد و شركت ارتباطات سیار (MCI) وارث چهارده سال فعالیت تلفن همراه دولتی در ایران است. این شركت نسبتا سرویس‌دهی خوبی داشتـــه، اما در شهرهــای بزرگ با مشــكلات زیــادی روبه‌رو اســـت و بیشترین مشــكلات تلفن همراه مربوط به شهر تهران است.

شبكه كنونی تلفن همراه در تهران به دلیل آرایش نامرتب BTSها (ایستگاه‌های گیرنده ـ فرستنده تلفن همراه كه شبیه دكل مخابرات است)، حتی با بهینه شدن هم قادر به رقابت با شبكه‌های استاندارد نیست.»  مشكل به ‌خاطر مسائل مهندسی نیست، بلكه مشكلات سوء‌مدیریتی وجود دارد.

چون مدیران مخابرات تصمیم می‌گیرند كه در چه محل‌هایی ایستگاه‌های BTS قرار داشته باشد، نه كارشناسان. درواقع  مهندسان طراح اپراتور اول مجبور بودند براساس ساختمان‌هایی كه برای قرار گرفتن BTS به آن‌ها معرفی شده، شبكه را طراحی كنند.

برای طراحی نقاط نصب BTSها نرم‌افزاری كاملا پیشرفته وجود دارد كه نقشه كامل شهر با تمام ساختمان‌ها را روی نرم‌افزار مدل می‌كند و نقاط مناسب برای نصب BTSها را مشخص می‌كند. مشكل پوشش‌دهی در شهری مثل تهران به این دلیل است كه طرح اولیه باید روی كاغذ شطرنجی با نقاطی با فاصله مساوی BTSها در نظر گرفته شود.

ولی در طرح فعلی تهران، BTSها اغلب روی ساختمان‌های مخابرات نصب شده‌اند. بنابراین، BTSها یك آرایش همگون و موزون ندارند. برای همین، نقاط كور در تهران زیاد است.

«سال گذشته گفته می‌شد كه برای بهبود كیفیت شبكه تلفن همراه در تهران، توزیع سیم‌كارت متوقف شود تا با تمركز شركت مخابرات بر روی كیفیت شبكه، مشكلات موجود برطرف شود. اما ما معتقد بودیم تا زمانی كه مشكلات به خوبی شناخته نشود، در كیفیت شبكه بهبودی حاصل نمی‌شود.»

جواد امیری، كارشناس بخش فنی شركت ارتباطات سیار این مطلب را در پاسخ به كسانی بیان می‌كند  كه ادعا می‌كردند با كیفیت فعلی شبكه همراه، افزایش ظرفیت كاری اشتباه است.

امیدی با اشاره به این‌ كه اپراتور اول در قدم اول به شناسایی شبكه پرداخته است، می‌گوید: «تقریبا نیمی از سال 84 را صرف ارزیابی و تحلیل شبكه و شناسایی مشكلات كردیم و متوجه شدیم كه مطابقت‌ نداشتن طرح با اجرا و مشكلات طراحی، از مهم‌ترین مسائلی بود كه باید به آن‌ها توجه شود.  اكنون شاخص برقراری ارتباط موفق در مشخصه‌های فنی شبكه به 92 درصد رسیده است و درصد قطعی ناخواسته هم از 2/3 درصد در سال گذشته به 5/1 درصد كاهش یافته.»

الان بخش فنی ارتباطات سیار در تلاش است تا 42 بزرگراه اصلی تهران را به‌ عنوان مناطق استاندارد در آنتن‌دهی تلفن همراه معرفی كند كه تا به امروز 38 بزرگراه به حد استاندارد رسیده و احتمال تماس موفق در آن‌ها 95 درصد است كه این درصد قابل‌قبول در تمام دنیاست.

اپراتورهای دیگر
علاوه بر اپراتور اول تلفن همراه كه سال‌هاست در ایران فعالیت می‌كند، از پاییز هم اپراتور دوم تلفن همراه یا همان ایرانسل هم شروع به كار كرد. شبكه تلفن همراه ایرانسل، یك شبكه GSM نسل 75/2 است كه در فركانس 900 و 1800 مگاهرتز سرویس‌دهی می‌كند.

شبكه ایرانسل در حال‌ حاضر در شهرهای تهران، تبریز و مشهد راه‌اندازی شده. ایرانسل در پوشش مناطق شمال تهران به ‌خاطر نداشتن فضا و عدم نصب آنتن‌های BTS به علت گرانی زمین، با مشكل جدی روبه‌رو است.

براساس برنامه‌های ایرانسل، قرار است تعداد مشتركان این شركت در سال 86 به 7 میلیون و در سال 87 به 10 میلیون نفر برسد. سیم‌كارت‌های ایرانسل كه با كدهای 0935 و 0936 آغاز می‌شوند، 64 كیلوبایت ظرفیت دارند و می‌توانند 500 شماره تلفن را مستقل از گوشی تلفن همراه در خود ذخیره كنند.

بنابراین، سیم‌كارت‌های ایرانسل پرظرفیت‌ترین سیم‌كارت‌ها هستند، اما هنوز عیوب این شبكه وجود دارد. اگر از سیم‌كارت ایرانسل استفاده می‌كنید، بابت این امكان ذخیره بی‌حد و حصر، زیاد خوشحال نشوید. چون بابت جست‌وجو در فهرست شماره تلفن‌های‌تان از شما معادل یك پالس پول می‌گیرد! در مجموع، شبكه ایرانسل نسبت به اپراتور اول چند مزیت مهم دارد.

اول این كه برای نصب ایستگاه‌های BTS از مكان‌های خصوصی استفاده می‌كند و بنابراین آنتن‌دهی بهتری برای مشتركانش فراهم می‌كند. دوم این كه هزینه تماس با تمام نقاط ایران برای مشتركان یكسان است و سوم این كه چون شبكه پیشرفته‌ای است، خدمات مهم و جالبی همچون اتصال كاربران به اینترنت، ارسال و دریافت MMS، ارسال و دریافت ویدیو و تماس تصویری را فراهم می‌كند.

سرویس MMS یكی از اولین خدمات شبكه GPRS (نسل 5/2 تلفن همراه) است. قرار است ایرانسل MMS را راه بیندازد اما شبكه اپراتور اول  هم می‌تواند این امكان را داشته باشد. كارشناسان می‌گویند فقط 20 درصد از شبكه مخابرات برای راه‌اندازی این سرویس باید به‌روز شود و در حال برنامه‌ریزی هستند كه در یك زمان مشخص GPRS را در اپراتور اول هم فعال كنند و MMS اولین سرویس این سیستم خواهد بود.

قیمت‌هایی كه عادلانه نیست
تقریبا همه 5/15 میلیون مشترك تلفن همراه اپراتور اول با پرداخت پول موبایل  و مدتی انتظار، سیم‌كارت خود را تحویل گرفته‌اند. این مبلغ در دوره‌های مختلف، متفاوت بوده است و از 500 هزار تومان شروع شده و در بهمن ماه84 به 360 هزار تومان رسیده است. قرار است، در آینده هم 288 هزار تومان بشود.

فرمول كلی این پول تقریبا در تمام دوره‌ها، یكسان بوده و از چهار بخش تشكیل شده است: 1- 20 درصد كل مبلغ به عنوان مالیات نصیب دولت شده 2- 50 هزار تومان به عنوان توسعه ارتباط روستایی دریافت شده 3- 10 هزار تومان هزینه اتصال به شبكه بوده 4- مابقی مبلغ به عنوان ودیعه در نظر گرفته شده است.

توسعه مخابرات روستایی، فربه‌ترین بخش آن بوده كه در تمام این سال‌ها هم ثابت مانده است؛ به طوری كه تك‌تك 5/15 میلیون مشترك مذكور، در 14 سال گذشته این سهم 50 هزار تومانی را پرداخت كرده‌اند كه در مجموع می‌شود 775 میلیارد تومان برای توسعه مخابرات روستایی! حالا اگر واقعا شبكه مخابرات روستایی با این مبلغ تكانی خورده كه باید به مخابرات دست‌مریزاد گفت و اگر نخورده...

در این سال‌ها شاید توجیه این بوده كه متقاضیان تلفن همراه از اقشار مرفه جامعه هستند و اشكالی ندارد كه علاوه بر پرداخت مالیات، به طور مستقیم هم بار توسعه ارتباطات روستایی را به دوش بكشند. ولی بدون شك در شرایط فعلی كه تلفن همراه فراگیر شده و تقریبا به زندگی تمام اقشار جامعه راه یافته، پایه‌های این استدلال هم سست شده‌ است.

پس به نظر می‌رسد كه همان‌طور كه این الزام برای متقاضیان سیم‌كارت‌های اپراتور دوم (ایرانسل) وجود ندارد، از دوش متقاضیان سیم‌كارت‌های «همراه» (همان «091»ای‌ها) هم برداشته شود.

قرارداد ایرانسل هم از آذرماه 84 اجرایی شد و این شركت موظف شد تا سیم‌كارت‌هایی با قیمت یك سوم سیم‌كارت‌های اپراتور اول را واگذار كند. ایرانسل هم اعلام كرده بود چون قیمت سیم‌كارت 440 هزار تومان (تقریبا 450 هزار تومان!) است، یك سوم آن می‌شود 150 هزار تومان و سیم‌كارت‌هایش را با این قیمت عرضه خواهدكرد.

از سوی دیگر، برخی كارشناسان عقیده‌ داشتند چون دولت سیم‌كارت‌ها را به قیمت 360 هزار تومان كاهش داده، بنابراین یك سوم آن می‌شود 120 هزار تومان و ایرانسل با این قیمت باید سیم‌كارت بدهد. به‌گفته یكی از كارشناسان سازمان تنظیم مقررات، ایرانسل می‌تواند قیمت‌های خود را براساس بازار رقابت كاهش دهد.

این در حالی است كه رئیس هیأت مدیره شركت مخابرات ایران قبلا اعلام كرده بود بحث تغییر قیمت سیم‌كارت‌های ایرانسل از 150 هزار تومان به 120 هزار تومان، باید حتما به تصویب مجلس برسد و فقط در این صورت لازم‌الاجراست، نه این كه یك گروه بخواهد در این مورد تصمیم‌گیری كند.

هنوز به رؤیای تلفن همراه نرسیده‌ایم

دكــتر مـارتین كوپر- Martin Cooper - هفتاد و هفت ســالش است و سال‌ها پیش به عنوان مهندس الكترونیك موتورولا كار می‌كرد كه اولین تلفن همراه را ساخت. او اولین كسی هم بود كه با گوشی تلفن همراه یك كیلوگرمی در سوم آوریل 1973 صحبت كرد. او ایدة ساخت گوشی تلفن همراه را از یك مجموعة پربینندة تلویزیونی گرفت.

در یكی از صحنه‌های مجموعه تلویزیونی «پیشتازان فضا» یكی از شخصیت‌های اصلی فیلم با گوشی بی‌سیمی حرف زد كه با دیدن این صحنه، ایدة ساخت تلفن همراه به ذهن كوپر الهام شد و تصمیم ‌گرفت روی عملی كردن این قضیه كار كند.

  •  ایدة ساخت یك گوشی تلفن بی‌سیم چطور به ذهنتان رسید؟

 اواخر دهة 60 بود. آن زمان فقط یك شركت تلفن در آمریكا، انگلیس و ژاپن وجود داشت. شركت تلگراف و تلفن آمریكا (AT&T) كه در حال حاضر بزرگترین شركت تلفن در جهان است، در آن زمان در زمینة تلفن بی‌سیم تلاش‌های زیادی كرد، ولی موفق نبود. آن زمان ما در شركت موتورولا به دلیل رقابت با شركت AT&T موفق شدیم تلفن شخصی همراه تولید كنیم كه با آن می‌شد یك شماره را نه به یك مكان نه به یك خانه بلكه به یك شخص اختصاص داد.

  •  اولین تماس تلفنی با تلفن همراه چطور بود؟ چه چیزی گفتی؟

 (با خنده) فكر می‌كنید به چه كسی زنگ زدم؟ من به رقیبم آقای انجل در آزمایشگاه تلفن بل زنگ زدم. به او گفتم من دارم با تو با یك تلفن همراه واقعی صحبت می‌كنم. یك گوشی تلفن قابل حمل.

  •  احساست وقتی در این رقابت سرسختانه پیروز شدی، چه بود؟ خیلی خوشحال شدی؟

 البته وقتی در یك موقعیت رقابتی مثل وضعیتی كه ما داشتیم قرار گرفته باشی، با رسیدن به موفقیت و شكست دادن رقیب، یكی از بیشترین خشنودی‌ها و رضایت‌های زندگی‌ات را به دست می‌آوری.

  •  واقعا فكر می‌كردی اختراعت تا این حد معروف و همه‌گیر شود كه میلیون‌ها نفر در تمام دنیا از آن استفاده كنند؟

من باید اعتراف كنم كه انگار زمان كش آمد و در این مدت كوتاه، اتفاقات و پیشرفت‌های زیادی افتاد كه تصورش را هم نمی‌كردم. مثلا اولین گوشی‌ها در سال 1983 تقریبا 3500 دلار قیمت داشتند كه با توجه به نرخ تورم الان می‌شود 7 هزار دلار. من فكر نمی‌كردم هر كسی بتواند از این وسیله داشته باشد. البته ما این رؤیا را داشتیم كه روزی تلفن همراه تا اندازة امروزی كوچك شود.

  •  وقتی می‌بینی مردم در كوچه و خیابان دارند راه می‌روند، در حالی كه با اختراع تو صحبت می‌كنند، شگفت‌زده نمی‌شوی؟

دنیای بی‌سیم، دنیای آزادی است. دنیای رها شدن از قید و بندهای تلفن ثابت و بودن در هر كجا كه می‌خواهی. این تأثیر كوچكی كه من در زندگی مردم داشته‌ام، بی‌نهایت خشنودم می‌كند. چون تلفن‌های همراه، زندگی مردم را بهتر می‌كنند. راحتی بیشتری به مردم می‌دهند. به هر حال من نقش كوچكی در این زمینه داشته‌ام كه باعث می‌شود احساس خوبی داشته باشم.

  •  برایت مهم است كه لقب پدر تلفن همراه را به تو داده‌اند؟

با این كه من تصور داشتن تلفن همراه را محقق كردم، ولی رؤیای تلفن همراهی كه امروز محقق شده است، نتیجة زحمت صدها مهندس الكترونیك و طراح است. این رؤیا هنوز كامل نیست و ما هنوز داریم روی آن كار می‌كنیم تا این رؤیا را بهتر بسازیم.

  •  در حال حاضر از چه مدل گوشی‌هایی استفاده می‌كنی؟ خیلی به آن وابسته‌ای؟

 یك گوشی موتورولا دارم كه بدون آن هم نمی‌توانم زندگی كنم.

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 23 آذر 1388    | توسط: حمید ستوده    | طبقه بندی: ارتباطات،     |
نظرات()